مراسم عزا در بختياري

 

مردم بختياري براي عزاداري بيش از عروسي اهميت قائل هستند . ممکن است عروسي آنان در صورتي که خانواده عروس و داماد فقير باشند چندان جالب نباشد و زرق و برق عروسيهاي مجلل را نداشته باشد . اما غيرممکن است که عزا داري را به طور کامل انجام ندهند و هزينه زيادي را متحمل نشوند .

کتل بندان:

چنانکه متوفي جوان باشد اقوام و نزديکان او اسبي را که معمولا بايد سياه بوده و خال سفيدي بر پيشاني داشته باشد زين کرده و پارچه هاي سياه نيز جلو سينه و اطراف زين مي اويزند . به طوري که اسب کاملا سياه پوش شود ، آن گاه لباسهاي متوفي و همچنين اگر سلاحي از قبيل تفنگ يا شمشير داشته باشد روي زين قرار مي دهند و خويشان بسيار نزديک متوفي سرو پاي برهنه ، اسب مزبور را که يک نفر افسارش را به دست گرفته و آرام دور او مي گرداند دنبال مي کنند و نوحه مي خوانند و اشک مي ريزند.

مافه گه(Mafegah ) :

مافه گه در اصل همان معاف گاه معني مي دهد . عبارت از يک تل سنگي مي باشد که غالبا به شکل مستطيل است . اين تل سنگي را متوفي هنگامي که در حيات بوده در زمين شخص خود احداث نموده است تا در صورتي که از زندگي معاف شد(فوت کرد) اين تل به يادگار از او به جا ماند . بيشتر اشخاص دلير و شجاع اين يادگار را از خود باقي مي گذارند . معاف گه نزد عشاير بختياري داراي اهميت فوق العاده مي باشد و اگر کسي مافه گه ديگري را خراب کند موجب دشمني بين خود و صاحب آن مي شود . در هنگام عزاداري معمولا بايد کتل را چندين بار اطراف مافه گه بگردانند.

ساز چپي :

در تمام مدت عزاداري توشمالان با سازهاي خود که عبارت از ساز و کرنا و همچنين دهل است آهنگهاي غم انگيزي مي زنند و زنان نيز با آنان هماهنگ شده و نوحه سرايي و گاگرو(گريه وزاريGagerev )مي کنند و کيک(شيونKik) مي کشند در تمام مدت عزاداري نوازندگان محلي به نواختن آهنگهاي غم انگيز خود ادامه مي دهند . مراسم عزاداري زير چادر سياه انجام مي گيرد.

سنگ مزار :

معماري سنگ مزار در بختياريها از شکوفايي خاصي برخوردار است سنگهاي مزار عموما به دو قسمت عمده نقش دار و ساده تقسيم مي شوند:

اول شير سنگي: شير سنگي عبارت است از مجسمه از شير که آن را تراشيده و بر روي مزار قرار مي دهند . اين نوع سنگ مزار براي مزار مردان دلاور در ايل به کار برده مي شود . در طرفين بدن شير نقشهايي از اسلحه سرد و گرم از قبيل تفنگ ، خنجر، شمشير، کارد شکاري و همچنين تسبيح ، شانه ، آينه، انگشتر، مهر پديد مي آورند . بر گرده مجسمه نيز نام ونشان فرد صاحب مزار را نقش مي بندد.

دوم سنگ مزار افقي: اين نوع سنگ مزار با برآمدگي مکعب شکلي به ابعاد تقريبي 20×20×20 سانتي متر در قسمت سر زار ساخته مي شود . بلندي اين سنگ مزار حدود 80 سانتي متر و عرض و قطر آن 10 سانتيمتر است . بر روي اين سنگ مزار مشخصات صاحب مزار را حک مي کنند .

سوم سنگ مزار عمودي: اين سنگ مزار ها عموما به شکل پنج ضلعي غير منظمي است که يک زاويه آن در بالا قرار مي گيرد پايه اين پنج ضلعي موازي با سطح زمين  و دوضلع ديگر عمود بر گور قرار مي گيرند . اين سنگ مزار را بر بالاي سر سنگ مزار مي گذارند و بر روي آن نقش انسان و وسايل شخصي وي حک مي شود . بر روي سنگ مزار مردان نقش اسب سوار و اسلحه سرد وگرم و بر روي مزار زنان نقش زني حک مي شود که در يک دست شانه قالي بافي و در دست ديگر قيچي دارد . سنگ مزار هاي ساده آنهايي هستند که داراي نقش و نگار نيستند و با استفاده از سنگ و چيدن ان بر روي مزار ساخته مي شوند اصولا سعي مي شود که دراين نوع مزار از سنگهاي تخت استفاده شود.