X
تبلیغات
با من به سرزمین بختیاری بیایید - زبان ، ادبيات و موسيقي در ايل بختياري

با من به سرزمین بختیاری بیایید

Bakhtiari Land

زبان ، ادبيات و موسيقي در ايل بختياري

 زبان بختياري ها پارسي دري است که بسيار به پارسي کنوني نزديک مي باشد ولي تفاوت آنان به تلفظ حروف و واژگان بر مي گردد مثلاٌ آنان حرفي مبتي بر "ق" ندارد و معمولاٌ غ ( خ و ق قاطي ) تلفظ ميکنند . گويش بختياري اصيل ،  اصيل ترين زبان باقي مانده از پارسي شناخته شده است . مثلاٌ پير هاي اين ايل که تمام و کمال لري ( پارسي دري)  سخن مي گويند براي تمجيد و تعريف مي گويند : گفت ندارد ( حرف ندارد ) كه کمترين ميزان اختلاط با زبان عربي را دارد . بختياري ها براي گفتن شعر مي گويند (( بيت يا بيتي)) ( مثلا ٍ مي گويند ؛ يارو بيت بست بمان { مسخره کرد } ) يا ؛‌ بي ساز ابازه يعني بدون ساز مي رقصد که واژه رقص عربي و بازيدن پارسي است.

مضامين با گويش بلند، قاطع، پرطنين، كوبنده و خشن اين زبان، زبان طغيان و عصيان عليه ظالمان و سلاطين بوده است. زبان بختياري با اشعار و ترانه ها و هجوها، مثل ها، متل ها و حماسه ها از ديرباز تا كنون گنجي پنهان و محفوظ از دستبرد، تحريف و تضعيف بيگانه و زمانه بوده است. اين زبان به علت غناي خود عليرغم آنكه تا كنون توسط هيچ رسانه، رساله، كتاب و ... حمايت نگرديده توانسته از طريق انتقال سينه به سينه از نسلي به نسل ديگر منتقل گشته و خود را حفظ نمايد.

شناخت موسيقي وشعر ايل بختياري با آنهمه گستردگي وفراخي با آن همه وسعت وآن همه معنويت پربارش نه به روزي ،نه ماهي وسالي که سالها مرارت مي خواهد .تلاش طلب مي کند بايد که عمري به پايش صرف کرد.

 در بيتهاي آهنگين ايل است که جنگاوران زنده مي مانند در اين بيتهاست که شرح تجليل از از سير عليمردان و ابوالقاسم خان پر شکوه وبا تجليل مي مانند . محتواي بيتها تنها در رابطه انسان با انسان خلاصه ومحدود نمي شود بالعکس در اين بيتهابيشتر مخاطب کوه است ،دشت است ، صخره است ،آنهم طبيعتي ملموس ،با زردکوه که به راز ونياز مي نشستتد آسمان را که به گلايه مي گيردزمين ودشت را که به طعنه مي گيرد ،بوي تصنع وساختگي نمي دهد .در بيتهايش شرف وعشق وعاطفه را خوب مي شناسد دلدارش مالامال از حرمت است .دست نيافتني است . چيزي است مثل خيال طرب انگيز ودلنواز .در اين قسمت به نمونه اي اززيباترين و دل انگيزترين بيتهاي بختياري اشاره اي مي کنيم :

- دي بلال :

دي بلال از بيتهاي معروف و پر کشش ايل بختياري است.کمتر بختياري ديده مي شود که لااقل چند بيتي از آن را به خاطر نداشته باشد.دي بلال نوعي سرود همبستگي و سر فصل همه بينهاي رايج در ايل بختياري است. درباره دي بلال روايت بسيار است بعضي را اعتقاد بر آن است که اين بيتها در ابتدا به وسيله شخصي به نام بلال سروده شده ،عده اي ديگر مي گويند دي بلال به معناي خواهر بنال يا اي دل بنال است و مربوط به روايت معيني نيست. بيتهاي دي بلال بيتهايي است مالامال از شرح غمها،دوريها ، سختي هاي روزگار و زمانه ،اين بيتها عموماً در تنهايي زمزمه مي شودو به دليل محتواي سوزناک و پردردش مورد توجه همه ايل است و گهگاه در ميانه راه کوچ خوانده مي شود .

- دو الالي :

بيت دوالالي از شادترين و پر هيجان ترين بيتهاي رايج بختياري هاست. اين بيتها عموما براي مراسم عروسي سروده شده و مخاطب در ابيات داماد است.به هنگام عروسي در ايل زنان و دختران ايل اين بيتها را همراه با ساز توشمالها مي خوانند و شادي مي کنند.نکته ظريف در بررسي اين بيتها رعايت سنت مرد سالاري در ايل است و احترام و برتري شايان توجهي که به مرد که همان داماد باشد داده شده است.

المان،المان :

المان،المان، بيتهاي شاد و مالامال از عاطفه اي است که غالبا در مجالس سرور وشادي خوانده مي شود.

-کاگرو :

بيتهاي مشهور به گاگرو يا گاگريو به معناي« برادر گريه کن» بين بختياريها رايج است و در مراسم مرگ عزيزي از ايل خوانده مي شود. اين بيتها داراي مفاهيمي سوزناک و پر درد هستند و گونه اي راز ونياز با مرده به شمار مي روند و اغلب حکايتي است از خوبيهاي يا بزرگي کسي که مرده است.اگر مرده مرد باشد از اسبش،پيراهن خون آلودش، تفنگش ياد مي کنند و اگر زن يا دختري باشدحرف از نجابتش،بردبارهايش و هنرش در ميان است.کاگريو را زنان بر سر قبر مرده بعد از به خاک سپردنش مي خوانند ، زني مي خواند و ساير زنهاگريه کنان جوابش را مي دهند:

- عليمردان خان :

بيتهاي عليمردان خان از جمله بيتهاي رايج وآشناي ايل بختياري است.اين بيتها در وصف شخصي يه نام عليمردان خان،از خوانين چهار لنگ سروده شده است.عليمردان خان با توافقي که با سران ايل هفت لنگ پيدا کرد قصد داشت تا قدرت مرکزي را در هم شکند و حکومت رضاخان را سرنگون سازد. بختياريها نقل مي کنند که او قبل از شروع به کارکابينه خود را نيزتدارک ديده و روابطي را با اصفهان وتهران برقرار کرده بود در طي راه عليمردان خان و اطرافيانش در منطقه سفيد دشت در نزديکي مبارکه با قشون دولتي روبرو مي شوند در اين برخورد بختياريها به دليل نداشتن اسلحه سنگين در مقابل قواي رضاخان شکست خورده و تعداد بيشماري از ياران ،يا روحيه خود را از دست مي دهند يا فرار را برقرار ترجيح دادند. عليمردان خان که مرد شجاع و با اراده اي بود خم به ابرو نياورده و مبارزه را ادامه مي دهد اما به صورت پراکنده. رضاخان در اين هنگام ايلخاني را به مرتضي قلي خان واگذار مي کند.وي که دايي عليمردان خان بودبا استفاده از اين خويشي اعتماد او را جلب مي کند و قول مي دهد در صورت دست کشيدن از مبارزه،براي او از رضاخان رضايت بگيرد،اما به دنبال اين ماجرا چون از مبارزه دست کشيد او را در تهران اعدام مي کنند.اوحتي تا پاي چوبه دار نيز کينه و نفرت خود را نسبت به رضاخان ابراز مي کرد . شرح دلاوريهاي عليمردان خان در بيتهاي معروف به عليمردان خان آورده شده است.

- ابولقاسم خان :

ابولقاسم خان پسر امير مفخم از جمله مخالفاني بود که در زمان رضاخان پهلوي سر به شورش برداشت،وي تا مدت زماني با سر بازان و قشون رضاخان در زرد کوه بختياري جنگيد و تلفات زيادي به قشون نظامي آنروز وارد نمودبعد ها در زمان محمد رضا پهلوي، رژيم موفق شد با دستياري تيمور بختياري او را فريب دهد و به تهران منتقل سازد. هر چند ظاهرا او را امان داده بودند، اما در تهران با دسيسه فراوان او را از ميان برداشتند.بيتهاي ابوالقاسم خان عموما حکايت از شرح دلاوريها و ستيز ابولقاسم خان با قشون دولتي است و در اصطلاح بختياري اين بيتها«دنگ ابولقاسم» به معني وصف ابولقاسم خان هم گفته مي شود.

-  ميرزا خيرگرد :

بيتهاي ميرزا خير گرد حاوي روايتهايي است در باره يک ياغي به نام ميرزا خيرگرد ،گروهي مي گويندميرزا خير گرد از مردم گمنام ايل بود که بر عليه خوانين شورش کرده و بعد کشته شد ،گروهي نيز از شجاعت هايش سخن مي گويند بيتهاي ميرزا خيرگردمحتواي غم انگيز دارد.

- نامدار خان :

بيتهاي مرسوم به نامدارخان چهار لنگ در توصيف رشادت و شجاعت و جنگ آوري هاي ايل بختياري سروده شده است و سخن از جنگها و کشمکش هاي داخلي بين طوايف و تيره هاي ايل دارد.بيتهاي نامدارخان چهار لنگ نوعي سرود غصه سر دادن در کشته شدن مردان گمنامي است که ايل يادشان را در ابيات نگه مي دارد .

- بختيار :

يکصد سال پيش جنگي بين اعراب خوزستان و بختياريها رخ مي دهد،جوان شجاعي به نام بختيار در اين جنگها از خود رشادت و دلاوريهاي بسيار نشان مي دهد،در همين جنگ کشته مي شود و خواهرش به سوگ برادر مي نشيند،به ياد او و شجاعت هايش بيتهاي مي سرايد که در ميان بختياريها به نام بيتهاي بختيار مشهور است.

- شووخي :

بيتهاي شووخي که در معنا همان«شبيخون» است اغلب به هنگام جنگ و ستيز خوانده مي شود.اين بيتها توصيفي است از صحنه هاي جنگ و رشادت افراد ايل که از خود شجاعت و شهامتي نسان داده اند بيتهاي شووخي در واقع منحصر به فرد خاص يا افراد مخصوص آشناو مشخص نيست اغلب ذکر شهامت دلاوران گمنان ايل است و از توصيف اي صادقانه و پر معنايي برخوردار است. 

- سرکوهي :

 

شکار در ايل بختياري، تفنن نيست،خود رشته اي است از جنگيدن ونمودي از شجاعت است حرمت شکار در ايل از زمانهاي دور سبب سروده شدن بيتهايي گرديده که در ميان بختياريها به سر کوهي مشهور است، اين بيتها عموما در ستايش شکار و شکارچي است.

 

- ابولقاسم خان ضرغام السلطنه :

نخستين  اشعار حماسي که با سوز کوچک و دهل همراه مي شد حماسه ابوالقاسم خان ضرغام السلطنه وحرکت قهرمانانه او در جنگ مشروطه بود که بيت سازان آگاه ايل که با حرکتهاي حماسي همراه بودند بيت هائي براي او ساختند که در مردم جاري شد متاسفانه در اثر طول زمان از ياد مردم رفت ولي جسته گريخته اشعاري در ياد ها مانده است :

خبر ضرغام وِردِن ز صفاهون          جنگ با دشمن کِنهِ سي عهد وپيمون

خبر ضرغام را از اصفهان آورده اند او جنگ با دشمن را به خاطر عهد وپيماني که بسته دنبال مي کند

 

خبر ضرغامِنِه وِردِن زتهرون                     مَشروطن بپاکرد سي خاک ايرون

خبر ضرغام را از تهران آورده اند او مشروطه را به خاطر سرزمين ايران به پا کرده است

- عليداد :

اين اشعار که مربوط به رشادت و شجاعت آعليداد خدر سرخ مي باشد.

- بي بي مريم :

سردار بي بي مريم  دختر حسينقلي خان ايلخاني و مادر عليمردان خان مرداني است که در تيراندازي وسوارکاري بي نظير بود علاوه بر آن جان پناهي بود براي آزاديخواهان مشروطه که به قلعه او پناه بردند و تا پايان نبرد مشروطه و استقرار حکومت عدل و داد در کنف حمايت او ايمن ماندند.

- عبده ممدللري :

اين عاشق دلسوخته که به وجود آورنده حماسه شعر عبدمحمد للري شد يک جوان گمنان از اهالي للروکُتَکِ بختياري بود که به خدابس دختري از ايل دل بسته بود ماجراي ناکاميها و دلداگي اين دو تن سرانجام به حماسه عشقي جاوداني مبدل گرديد.

+نوشته شده در دوشنبه ششم آبان 1387ساعت8:22توسط مهدي رحيمي | |